Фото-цахилгаан PV системийн тоноглолууд

(Танилцуулга)
Сэргээгдэх эрчим хүчний нэг болох нарны эрчим хүч бол найдвартай цахилгаан хангамж, дуу чимээгүй, орчин тойронд сөрөг нөлөөгүй, түлш зарцуулахгүй, суурьлуулахад хялбар, хэрэглэхэд энгийн, удаан жилийн эдэлгээтэй гэх зэрэг олон давуу талтай байдаг. Энд танилцуулж байгаа төхөөрөмж нь нарны эрчим хүчнээс гаргаж авсан цахилгаан энергийг цахилгаан шугам сүлжээтэй холбож, хэрэглэх өндөр чадалтай инверторууд болно.

Нарны цахилгаан үүсгэгч хавтанд холбогдсон инвертор нь тогтмол гүйдлийг хувьсах гүйдэл болгон хувиргаж, ахуйн хэрэглээний цахилгаан төхөөрөмжүүдийг ажиллуулна. 32 bit-ийн DSP chip нь АНУ-ын TI компаний IGBT хяналтын модулийг суурьлуулсан нь хамгаалалтын өндөр түвшинд найдвартай ажиллаж чадна.

Гэрлийн энергийн цахилгаан энерги болгох системийн төхөөрөмж нь (PV system equipment) инвертор, нарны хавтан, угсрагч эд ангиас бүрдэнэ. Энэхүү төхөөрөмжийг хэрэглэгчийн шаардлага, газар зүйн байршил, нарны хоногын дагуу үйлдвэрлэж болно.

2012 оны 5 сарын 8 өдөр ESММ серийн 1500-5000 хүртлэх загварууд нь CE(EMC) стандартын тест хийхэд тэнцэж албан ёсоор баталгаажиж гэрчилгээ авсан байна. Европын холбооны гэрчилгээ авсан нь эдгээр тоног төхөөрөмжийн баталгаатай найдвартай ажиллаж чадна гэдгийг баталж байгаа юм. Мөн дэлхийн чанарын шаардлагыг хангаж, ISO9001 гэрчилгээг 2011 онд авсан байна.

(Онцлог шинж)

Өндөр хүчин чадалтай
Угсралтын зардал бага
Таван жилийн баталгаатай 

(Фото-цахилгаан PV системийн сонголт)

Хэрэглэгч нарны хавтан болон инверторыг өөрийн хэрэглээний дээд хязгаараар тохируулан сонголт хийнэ.

Систем	Инвертор	Үүрийн хэмжээ	Үүрийн хэлбэр	Чадал	Холболт	Инверторын хүчин чадал
1500W	ES1500-WL	125*125	Mono	190Wp	8*1	96.8%
3000W	ES3000-WL	125*125	Mono	190Wp	8*2	97.4%
4000W	ES4000-WL	125*125	Mono	190Wp	11*2	97.6%
5000W	ES5000-WL	156*156	Poly	230Wp	11*2	97.6%

Инверторын үнийн санал

Загвар	Нэгжийн үнэ (50~500 хүртэл)	Бөөний үнэ(500 дээш)
SIMM-1600LV	563	502
SIMM-2200LV	600	535
SIMM-3000LV	720	684
SIMM-4000LV	1054	1027
SIMM-4600LV	1109	1080

(Давуу тал)

Энэхүү систем нь Цахилгаан үйлдвэрлэлийн өндөр хүчин чадал бүхий муруйг график дээр илэрхийлж чадаж байгаа нь хэрэглэгчдийн сонирхолыг ихэд татсан юм. Мөн угсралтын хугацааг хэмнэхээс гадна эдийн засгийн болон цахилгааны үргүй зардлыг хэмнэж чадна.

1.5Квт - 5Квт чадалтай инвертор

1500W хосолсон систем	3000/4000/5000W хосолсон систем
Өндөр хүчин чадалтай иж бүрэн систем нь нарны хавтан болон инверторын үзүүлэлтийг нэмэгдүүлнэ. IP65 загвар нь цаг агаарын аагим халуун болон тоос шороотой, бороотой орчинд тохируулан хийсэн. Дуу чимээгүй, сайн чанарын ган хайрцагтай, таван жилийн баталгаатай.

Онцлог шинж

Технологийн гайхамшиг

1. MPPT тохируулагчийн хүчийн чадал 99.5% дээш
2. Гармоник гажилтын нийлбэр (THD) 2% аас бага

Давуу тал

1. Гадна ба дотор хэрэглэнэ (IP65)
2. Суурьлуулах ба хэрэглэхэд хялбар
3. Дэлгэцэнд бүгдийг танилцуулна.

Танд зориулан үйлдвэрлэв

1.Хөнгөн цагаан корпустай
2. Хүчдэл нэмэгдэх, газардах, богино холбоо үүсэх, хүчдэлийн хэт ба бага ачаалал, хүчдэл унах зэрэг тохиолдолд автоматаар хамгаалалтын горимд шилжинэ.
3. Стандарт баталгаат хугацаа 5 жил, шинэчлэлийн үйлчилгээний хугацаа 20 дээш жил

Техникийн үзүүлэлт

Загвар	SIMM-1500LV	SIMM-3000LV	SIMM-4000LV	SIMM-5000LV
Тогтмол гүйдлийн оролт
Тогтмол гүйдлийн дээд хэмжээ	450V	550V	450V	550V
Эхлэх хүчдэл	170V	140V	150V	140V
MPPT хүчдэлийн хэмжээ	180V－450V	180－450V	200－400V	180－450V
Min DC хүчдэл	120V	120V	120V	120V
DC чадал	1600W (max)	3100W	4200W	5200W
Гүйдлийн хүчний оролтын дээд хэмжээ	10A	17A	10Ax2	30A
DC холбогчийн тоо	1	1	2	2
Хувьсах гүйдлийн гаралт
Хувьсах гүйдлийн номиналь чадал	1500W	3000W	4000W	5000W
Хувьсах гүйдлийн дээд чадал	1600W	3300W	4200W	5500W
Хувьсах гүйдлийн дээд хүч	8A	18A	19A	32A
Цахилгаан шугам сүлжээний хүчдэл	Хувьсах гүйдлийн 230V
Цахилгаан шугам сүлжээний хүчдэлийн хэлбэлзэл	180Vca-260Vac	188Vca-264Vac	188Vcа-260Vac	188Vcа-264Vac
Цахилгаан шугам сүлжээний давтамж	50Hz/60Hz
Цахилгаан шугамын давтамж	48.5~51.5Hz	48.5-51.5Hz	48.5~51.5Hz/58.5~61.5Hz	48.5~51.5Hz
Гүйдлийн хүчний гаралт THD	＜3%
Тогтмол гүйдлийн инъекци	＜0.5%	＜0.5%	＜0.5%	＜0.5%
Чадлын коэффициент	≥0.99	≥0.99	≥0.99%	≥0.99
Системийн үзүүлэлт
Дээд хүчин чадал	96.50%	97%	96%	97%
Бүтээмж	95%	96.50%	95.50%	96.50%
Хамгаалалтын зэрэглэл	IP65 (гадна орчинд)
Шөнийн цахилгаан хэрэглээ	0W	＜0.5w	＜1w	＜0.5w
Хэрэглэх орчин	﹣250C ～﹢500C
Хөргөх арга	Байгалын хөргөлт
Чийглэгийн хэмжээ	0-95%
Далайн түвшинээс өргөгдөх хэмжээ	2000м	3000м
Дэлгэц	LCD
Стандарт холбоо	RS485	RS485	RS485	RS485
Механик үзүүлэлт
Хэмжээ (өргөн x өндөр x диаметр)	420x350x150мм	520x345x128мм	420x350x150мм	520x345x128мм
Цэвэр жин	15кг	17.7кг	18кг	18.5кг
Хөрвүүлэх дээд хүчин чадал	96.50%	97%	97.6%	97%

10Квт - 50Квт чадалтай инверторүүд

Техникийн үзүүлэлт

1. Дижитал сигналын хяналттай 
2. Infineon ба Mitsubishi брэндийн цахилгаан хавтангуудтай 
3. Фотоэффектийн модулийн гаралтын чадлыг тухай бүрт нь MPPT хяналт тавина. 
4. Гаралтын долгионы бүтэн синус графиктай байгаа нь шугам сүлжээнд автоматаар холбогдсоныг илэрхийлнэ. Долгионы график хагас байвал цахилгаан түгээлт байхгүй буюу шугам сүлжээнээс салсаныг илэрхийлнэ. 
5. Найдвартай хамгаалалттай, дохиололын системтэй. 
6. RS485 нь хол зайнаас мэдээллийг хүлээн авч хянах боломжтой.

Загвар	SIMM -10KLW	SIMM -20KLW	SIMM -30KLW	SIMM -50KLW
Тооцоолсон чадал	10 (KW)	20 (KW)	30 (KW)	50 (KW)
Тогтмол гүйдлийн чадал. Оролтын дээд хэмжээ	11 (KW)	22 (KW)	33 (KW)	55 (KW)
Оролтын дээд хүчдэл	850V (DC)
Гүйдлийн хүчний дээд хэмжээ	25 (A)	50 (A)	75 (A)	125 (A)
Фотоцахилгаан модулийн тогтоосон чадал	470V (DC)	720V (DC)	720V (DC)	720V (DC)
MPPT хүчдэлийн хэмжээ	440～480V (DC)
Хувьсах гүйдлийн гаралтын тогтоосон хэмжээ	10 (KW)	20 (KW)	30 (KW)	50 (KW)
Гаралтын дээд чадал	11 (KW)	22 (KW)	33 (KW)	55 (KW)
Цахилгаан шугам сүлжээний хүчдэл (VAC)	400/480V
Цахилгаан шугамын тогтоосон давтамж (Hz)	50HZ/60HZ
Дээд хүчин чадал	98%	98%	98%	96.00%
Бүтээмж	97.5%	97.5%	97.5%	95.00%
Дэлгэц	LCD	LCD	LCD	Хурууны мэдрэмжтэй.
Гүйдлийн хүчний гаралт THD	<4%
Чадлын коэффициент	≥0.99
MPPT нарийвчлал	99%
Холболтын интерфейс	RS485; RS232
Цахилгаан соронзон зохицол	IEC61000-6-1/-2/-3/-4
Шугамын осол	IEC61000-3-2/-3
Шугамын илрүүлэлт	DIN VDE 0126
Хэт ачаалал	Автомат тохиргоотой
Шөнийн цагийн хувийн хэрэглээ	<10 (W)	<10 (W)	<10 (W)	<20 (W)
DC хүчдэлийн долгион	Vpp < 10%
Хамгаалалтын ангилал	IP20 (Гадна)
Ant-islanding* хамгаалалт	Vac: Fac
Хөргөлт	Агаарын хөргөлттэй
Хэрэглэх орчин	—200C～550C (>500C уналт)
Хэрэглэх орчины чийгшил	0～95% (ууршилтгүй)
Хэмжээ (Диаметр x өргөн x өндөр)	500×600×1300мм	600×800×1600мм	600×800×1600мм	600×800×1900мм
Жин	262 (кг)	340 (кг)	400 (кг)	600 (кг)
Далайн түвшин	6000м, >3000м эхлээд унана.

Тайлбар: Islanding* гэдэг нь нарны цахилгаан хавтанг цахилгаан шугам сүлжээнд холбохыг хэлнэ. Гэрэл тасарсан үед нарны хавтан цахилгаан хангамжыг хийхээр тооцолсон байдаг. Энэ холболтын үед аюулгүй байдлаас сэргийлэх хэрэгтэй бөгөөд тус төхөөрөмж нь хамгаалалт хийгдсэн болно.

100Квт - 1000Квт чадалтай инверторүүд

Техникийн үзүүлэлт

1. Дижитал сигналын хяналттай 
2. Infineon ба Mitsubishi брэндийн цахилгаан хавтангуудтай 
3. Фотоэффектийн модулийн гаралтын чадлыг тухай бүрт нь MPPT хяналт тавина. 
4. Гаралтын долгионы бүтэн синус графиктай байгаа нь шугам сүлжээнд автоматаар холбогдсоныг илэрхийлнэ. Долгионы график хагас байвал цахилгаан түгээлт байхгүй буюу шугам сүлжээнээс салсаныг илэрхийлнэ. 
5. Найдвартай хамгаалалттай, дохиололын системтэй. 
6. RS485 нь хол зайнаас мэдээллийг хүлээн авч хянах боломжтой.

Загвар	SIMM -100KLW	SIMM -250KLW	SIMM -500KLW	SIMM -1000KLW
Тооцоолсон чадал	100 (KW)	250 (KW)	500 (KW)	1000 (KW)
Тогтмол гүйдлийн чадал. Оролтын дээд хэмжээ	110 (KW)	275 (KW)	550 (KW)	1100 (KW)
Оролтын дээд хүчдэл	900V (DC)
Гүйдлийн хүчний дээд хэмжээ	250 (A)	625 (A)	1250 (A)	2500 (A)
Фотоцахилгаан модулийн тогтоосон чадал	720V (DC)
MPPT хүчдэлийн хэмжээ	440～850V (DC)
Хувьсах гүйдлийн гаралтын тогтоосон хэмжээ	100 (KW)	250 (KW)	500 (KW)	1000 (KW)
Гаралтын дээд чадал	110 (KW)	275 (KW)	550 (KW)	1100 (KW)
Цахилгаан шугам сүлжээний хүчдэл	400/480, , V (AC),
Цахилгаан шугамын тогтоосон давтамж (Hz)	50/60HZ
Дээд хүчин чадал	98%	97.00%	98%	98.3%
Бүтээмж	97.5%	96.00%	97. 5%	98.00%
Дэлгэц	Хурууны мэдрэмжтэй.
Гүйдлийн хүчний гаралт THD	<3%
Чадлын коэффициент	≥0. 99
MPPT нарийвчлал	99%
Холболтын интерфейс	RS485; RS232
Цахилгаан соронзон зохицол	IEC61000-6-1/-2/-3/-4
Шугамын осол	IEC61000-3-2/-3
Шугамын илрүүлэлт	DIN VDE 0126
Хэт ачаалал	Автомат тохиргоотой
Шөнийн цагийн хувийн хэрэглээ	<50 (W)	<80 (W)	<80 (W)	<100 (W)
DC хүчдэлийн долгион	Vpp < 10%
Хамгаалалтын ангилал	IP20 (Гадна)
Ant-islanding* хамгаалалт	Vac；Fac
Хөргөлт	Агаарын хөргөлттэй
Хэрэглэх орчин	—200C～550C (>500C уналт)
Хэрэглэх орчины чийгшил	0～95% (ууршилтгүй)	0～95% (ууршилтгүй)	0～95% (ууршилтгүй)	0～95% (ууршилтгүй)
Хэмжээ (Диаметр x өргөн x өндөр)	800×1000×2100мм	800×1800×2140мм	980×2400×2140мм	2500×13400×3200мм
Жин	1022. 5 (кг)	2486 (кг)	4196 (кг)	9680 (кг)
Далайн түвшин	6000м, >3000м эхлээд унана.

Тайлбар: Islanding* гэдэг нь нарны цахилгаан хавтанг цахилгаан шугам сүлжээнд холбохыг хэлнэ. Гэрэл тасарсан үед нарны хавтан цахилгаан хангамжыг хийхээр тооцолсон байдаг. Энэ холболтын үед аюулгүй байдлаас сэргийлэх хэрэгтэй бөгөөд тус төхөөрөмж нь хамгаалалт хийгдсэн болно.

Моно кристалл хавтан

Mono - 125 серийн модуль Чадлын нарийвчлал: +/-3% Үүр: Моно-кристал силикон нарны үүр 125*125мм Үүрийн тоо: 72 (12*6) Модулийн хэмжээ (мм): 1580*808*45

Техникийн үзүүлэлт

Type	SPMM170-72M	SPMM175-72M	SPMM180-72M	SPMM185-72M	SSPMM190-72M
Vmp (V)	35.0	35.5	36.08	36.12	36.17
Imp (A)	4.78	4.93	5.02	5.11	5.21
Voc (V)	42.0	43.3	42.84	43.2	44.0
Isc (A)	5.14	5.23	5.35	5.51	5.66
Pm (Wp)	170	175	180	185	190

Поли кристалл хавтан

Поли – 156 Серийн модуль Чадлын нарийвчлал: +/-3% Үүр: Поли-кристал силикон нарны үүр 156*156мм Үүрийн тоо: 60 (10*6) Модулийн хэмжээ (мм): 1650*992*50

Техникийн үзүүлэлт

Үзүүлэлт	SPMM215-60P	SPMM220-60P	SPMM225-60P	SPMM230-60P	SPMM235-60P
Vmp (V)	29.4	29.7	29.5	30.0	30.2
Imp (A)	7.31	7.41	7.63	7.67	7.78
Voc (V)	35.3	35.65	36.6	36.9	37.05
Isc (A)	8.05	8.15	8.24	8.45	8.56
Pm (Wp)	215	220	225	230	235

Дэлхийн улс орнуудын туршлагаас үзэхэд хүн ам нягт суурьшсан хотуудад утаагүй шахмал түлш хэрэглэх замаар агаарын бохирдлыг багасгах асуудлыг шийдвэрлэж иржээ. Олон улсын хэмжээнд мөрдөж байгаа үзүүлэлтээр 10% дэгдэмхий бодис агуулсан утаагүй түлшийг утаагүй, 15-25% хүртэл агууламжгай бол утаа багатай түлш гэж үздэг.

Үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжүүд

1. Бутлагч

Хэрэв түүхий эд нь 5*5мм – ээс их (нүүрс, модны мөчир, холтос гэх мэт), 200мм ээс бага байвал тэдгээрийг 5*5мм хүртэл жижиглэн бутлаж өгөх хэрэгтэй. Үүнд энэхүү машиныг хэрэглэнэ.

Загвар: JX-600
Хэмжээ: 1200*550*750мм
Хэмжээ (L*D*H): 170*150
Хөдөлгүүр: 18.5-22квт
Хүчин чадал: 2 тонн\цаг
Эцсийн бүтээгдэхүүний хэмжээ: 0.8мм
Үйлдвэрийн үнэ: 3135 Ам. доллор

2. Туузан конвейор

7 метр урт туузан дамжуулагч конвейор:
Үйлдвэрийн үнэ: 1854 Ам. доллор

3. Хатаагч машин

Хэрэв түүхий эд нь 12% иас илүү бол 6%-8% хүртэл чийгийг багасган шахмал түлшний машины шаардлагыг хангаж өгнө. Хүчин чадлыг захиалагчийн хүсэлтээр тохируулна.

Загвар: JXD-8
Хөдөлгүүр: 6.25 квт
Хүчин чадал: 0.7-1.2 тонн/цаг
Чийгшил: 40-50%
Жин: 2.6тн
Хэмжээ: 12*2*4.5м
Үйлдвэрийн үнэ: 5296 Ам. доллор

4. Хөндлөн микшер JX-D

Хатаалганд орсон материалыг илчлэгийг тогтоож өгөхөд хэрэглэнэ.

Урт: 3м
Өргөн: 500мм
Хөдөлгүүр: 11квт
Үйлдвэрийн үнэ: 4273 Ам. доллор

5. Холигч конвейор (Шрупэн конвейор)

7 метр урттай байхад хангалттай.
Хөдөлгүүр: 5.5квт, 
Үйлдвэрийн үнэ: 1732 Ам. доллор

6. Түүхий эд хуваарьлагч

Шахмал түлш хэвлэгч машин руу түүхий эдийг хуваарьлан өгөхөд ашиглана.

Загвар No.2500×1500
Багтаамж: 2м3
Хөдөлгүүр: 3квт
Үйлдвэрийн үнэ: 4053 Ам. доллор

7. Шахмал түлшний машинууд -5ширхэг

Загвар: JXIII-1
Хүчин чадал (кг/цаг): 200-250
Хөдөлгүүр (квт): 7.5 (Эрчим хүч хэмнэгч)
Цахилгаан халаагчийн мотор (квт): 3*1.5
Үйлдвэрийн үнэ: 3080 Ам. доллор/ширхэг

Шахмал түлшний бат бөхийг тодорхойлохдоо "уналт шидэлтийн” аргыг хэрэглэнэ. Бүтээгдэхүүнээс таваас зургаан дээжийг сонгон авч 1,5 м–ийн өндөрөөс эгц доош чулуун болон хатуу шалан дээр унагаана. Унасан дээжийн 25 мм–ээс дээш хэмжээтэй тэнцэх хэсгийг цуглуулан хэмжиж тэрхүү хэмжээ нь анхны хэмжээний 80%–тай тэнцэх буюу түүнээс дээш байвал шаардлага хангаж байна гэж үзнэ.

8. Хавтгай конвейор:

Урт: 7м
Өргөн: 500мм 
Хөдөлгүүр: 5.5квт 
Үйлдвэрийн үнэ: 2073 Ам. доллор

9. Коксжуулагч машин -2ширхэг

Энэхүү машин нь шахмал түлшний түүхий эдийг модны нүүрс болгон коксжуулна. Өндөр температуртай уурын хөргөлтийн системээр тоноглогдсон бөгөөд бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийн хурдацыг нэмэгдүүлнэ. Нүүрсийг 430°с-д халааж, түүнээс гарах хагас коксыг шахмал түлш болгож хэрэглэнэ.

Загвар: JX1
Хүчин чадал (кг): 1500
Температур: 4300С
Жин(кг): 3000
Шаталтын хугацаа: 8 цаг
Үйлдвэрийн үнэ 4818 Ам. доллор/ширхэг

Нүүрсний коксжуулалт гэж юу вэ?

Коксжуулах ба хагас коксжуулах аргаар ихэвчлэн сайн чанарын нүүрс тухайлбал, коксждог болон чулуун нүүрсийг өндөр температурт (900-1100oС) боловсруулж, хар төмөрлөгийн үйлдвэрийн чухал хэрэгцээт түлш ба ангижруулагч кокс, байгаль орчинд хоргүй утаагүй түлш, нүүрсжсэн нүх сүвэрхэг материал зэрэг үндсэн хатуу бүтээгдэхүүнүүдийг үйлдвэрлэн хэрэглэж иржээ. 
Эдгээр үндсэн бүтээгдэхүүнүүдийг үйлдвэрлэх явцад бага хэмжээний шингэн бүтээгдэхүүн (давирхай ба задралын ус) ба хий дагалдан үүсдэг. Давирхай нь өмхий үнэртэй, бор өнгийн нунжгай бодис бөгөөд органик химийн үйлдвэрийн гол түүхий эд болдог. Давирхайг боловсруулан шатахуун, эм, бордоо, тэсрэх ба угаалгын бодис, будаг зэрэг 100 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүн, фенол, нафталин, антрацен, карбазол, хинолин, аналин, бензол зэрэг 270 гаруй химийн бодисыг гарган авах боломжтой.
Хүрэн (исэлдсэн) нүүрс, занар зэрэг нь өндөр температурт коксжуулж сайн чанарын кокс гарган авахад тохиромжгүй бүхэллэг болон нүх сүвэрхэг чанар муутай байдаг. Ийм учраас түүнийг харьцангуй нам температурт (600-700oС) коксжуулж (энэ тохиолдолд хагас коксжуулалт гэнэ) үндсэн бүтээгдэхүүнээр хагас кокс, шингэн давирхай гарган авдаг. Хагас коксжуулалтын дараа үлдсэн хатуу бүтээгдэхүүнийг хагас кокс буюу нүүрсжсэн хатуу үлдэгдэл гэж нэрлэдэг. Түүнийг брикетлэн утаагүй түлш үйлдвэрлэдэг.

10. Шахмал түлш багцлан боогч машин

Загвар: BS-500
Цахилгаан хэрэглээ: 380v/200v/50Hz
Хатаалтын чадал: 8.5-13Квт
Хурд: 0-10м/мин
Конвейорийн даац: 20кг
Боодлын дээд хэмжээ: 500*300мм
Жин: 85кг
Гадна хэмжээ: 1700*770*700мм
Үйлдвэрийн үнэ: 1353 Ам. доллор

Шахмал түлшний түүхий эд

1. Шахмал түлшний түүхий эд материалд хүрэн ба чулуун нүүрс, модны үртэс, хагас коксжуулсан нүүрсийг ашиглах ба эдгээрийн орц нь 70%-иас доошгүй байх ба эдгээрийн ширхэглэлийн хэмжээ 0-6 мм –ийн хэмжээнд байна.

2. Шахмал түлшинд эрдэс ба органик холбогч материал, шаталт дэмжих бодис утаа тортог бууруулах бодис, дулаан баригч бодис хэрэглэж болох ба эдгээрийн нийлбэр орц хэмжээ 30%-иас хэтрэхгүй байна.

Шахмал түлшний техникийн шаардлага

№	Түлшний төрөл	Чийглэг (Wr) %, ихгүй	Дэгдэмхий бодис( v) %, ихгүй байна.	Үнслэг Ас %	Илчлэг (Qrб)	Бутармагийн хэмжээ	Бат бөх %, багагүй
				ихгүй	(Ккал/кг)	багагүй
					багагүй
1	Нүүрсэн шахмал түлш	15	-	40	3800	-	80
2	Хагас коксжсон шахмал түлш	10	18	40	4500	40мм	85
3	Хагас коксжсон түлш	10	18	30	5500	25мм
4	Модны үртсэн шахмал түлш	10	-	5	3500	-	80

Нүүрсэн шахмал түлш

Чулуун ба хатуу хүрэн нүүрсний нунтагийг (0-6мм) ямар нэгэн холбогч материал ашиглан тодорхой даралтаар тодорхой хэлбэр дүрсээр шахаж хийсэн түлш.

Хагас коксжсон шахмал түлш

Хагас коксжуулсан нүүрсний нунтагийг (0-6мм) ямар нэгэн холбогч материал ашиглан тодорхой даралтаар, тодорхой хэлбэр дүрсээр шахаж хэлбэржүүлж хийсэн түлш.

Хагас коксжсон түлш

Хүрэн ба чулуун нүүрсийг агааргүй орчинд дулааны аргаар битүү халааж нэрж боловсруулсан түлш (дэгдэмхий бодисын хэмжээ18%-иас доошгүй байна ).

Үртсэн шахмал түлш

Модны үртсийг ямар нэгэн холбогч материалаар бэхжүүлж тодорхой даралтаар, тодорхой хэлбэр дүрсээр шахаж хийсэн түлш.

Хагас коксжсон буюу утаагүй шахмал түлшний үйлдвэр

Монгол улсын хот суурин газрын халаалтын жижиг зуух, гэр хороололын дулаан хангамжийн эх үүсвэрийг ашигладаг нүүрс нь түүхий чулуун ба түүнийг дутуу шатааснаас агаарын бохирдолтын хэмжээ жилээс жилд өсч дэлхийн томоохон хотуудад зөвшөөрөгдсөн хэмжээнээс давж байгаад анхаарлаа хандуулж 1973 оноос уул уурхайн хүрээлэн нүүрсийг гүн боловсруулах шатдаг хий утаагүй түлш хагас коксжсон нүүрс гарган авах асуудлаар олон төрлийн туршилт судалгаанаас хуучнаар Оросын холбоот улс, Герман, Фенлянд зэрэг улсын эрдэм шинжилгээний байгууллага, эрдэмтэдтэй хамтран хийсэн маш олон бүтээл байна.

Эдгээр судалгааны үр дүнг гадаад орны шахмал, утаагүй түлш хийх тэргүүний технологитой уялдуулан зарим туршилт ялангуяа хүрэн нүүрсийг хагас коксжуулах талаар хийсэн судалгаа туршилтын үр дүнд Улаанбаатар хот болон аймаг сумын төв, суурин газруудын гэр хороололынхны хэрэгцээг утаагүй түлшээр хангах үйлдвэрийн төслийг боловсрууллаа.

Оросын Холбоот улс, Хятад, Солонгос, Япон, Герман зэрэг орны тэргүүний техник технологийг судалсаны үндсэнд хүрэн нүүрсийг хагас коксжуулан шахмал түлш хагас кокс үйлдвэрлэх чулуун нүүрсээр коксны үйлдвэр байгуулахн зэрэгцээ шатдаг хий давирхай зэргийг ялган авч эрчим хүчийг бий болгох зэрэг 2 үе шаттайгаар байгуулахад төслийн зорилго оршино. Энэ төсөл нь төлөвлөгдсөн арга хэмжээний дараалсан зорилтыг хэрэгжүүлэхэд хэрэгжүүлэхэд чиглэгдэнэ.

Төслийн ач холбогдол:

- Хот суурин газрын агаарын бохирдолыг 70-85% багасна.
- Хорт утааны хэмжээг багаснаар хот суурингийн хүн амын өвчлөл буурахад нөлөөлнө. 
- Хүрэн нүүрсийг утаагүйжүүлснээр нүүрсийг илчлэг чанар 1.4 дахин өснө.
- Дутуу шатсан нүүрсний хог хаягдал эрс багасна.
- Ойн нөөцийг нэмэгдүүлнэ.
- Ажлын байр шинээр бий болгоно.
- Нүүрсийг боловсруулж ахуйн хэрэглээнд шинэ нэр төрлийн бүтээгдэхүүн бий болгоно.
- Нүүрсний хэрэглээ нэмэгдэнэ.
- Экологийн цэвэр орчинг бий болгох боломж нэмэгдэнэ.
- Хэд хэдэн нэр төрлийн бүтээгдэхүүнийг өөрсдийн боловсон хүчин, тоног төхөөрөмжөөр үйлдвэрлэх бололцоо бүрэлдэнэ.

Утаагүй шахмал түлш үйлдвэрлэж буй дэлхийн улсуудын тойм хандлага
Дэлхийн улс орнуудын туршлагаас үзэхэд хүн ам нягт суурьшсан хотуудад утаагүй шахмал түлш хэрэглэх замаар агаарын бохирдлыг багасгах асуудлыг шийдвэрлэж иржээ. Нүүрсийг шатаахад үүсэх утаа тортгийн хэмжээ тухайн нүүрсэнд агуулагдаж байгаа дэгдэмхий бодисын хэмжээнээс шууд хамааралтай. Олон улсын хэмжээнд мөрдөж байгаа үзүүлэлтээр 10% дэгдэмхий бодис агуулсан утаагүй түлшийг утаагүй, 15-25% хүртэл агууламжгай бол утаа багатай түлш гэж үздэг.

Англид: Утаагүй түлш үйлдвэрлэж байгаа гол арга нь 1930-1940 онд Германд боловсрогдсон бөгөөд нүүрсийг 400-600°с-д халааж, түүнээс гарах хагас коксыг шахмал түлш болгож хэрэглэж байна.

Германд: Айл өрхөд зориулж жилд 1.5 сая.тонн шахмал түлш үйлдвэрлэж байна. Нүүрсийг 500-600°с-д /халуун боловсруулалт/-д оруулж хагас коксжуулах 7-8 төрлийн зуух ашиглаж байна. Эдгээрээс 30-40 тонн нүүрс хоногт боловсруулах хүч чадалтай Крупп-Лургийн зуух, 60-80 тонн хүч чадалтай KSG-маркийн зуухнууд харьцангуй сайн зуухнууд юм.

Японд: Мөн ижил пиролизийн аргаар шахмал түлш үйлдвэрлэдэг.

Францад: Байгалийн дэгдэмхий багатай /10% иас илүүгүй/ антрацит, тощий маягийн нүүрсийг халууны боловсруулалтанд оруулалгүйгээр шахаж, жилд 1.5 сая тонн утаагүй шахмал түлш үйлдвэрлэдэг.

Хятадад: Францынхтай ижил аргаар шахмал түлш үйлдвэрлэж хэрэглэгчдийнхээ хэрэгцээний 25%-ийг хангадаг. Томоохон хотуудад энэ үзүүлэлт 50 гаруй хувьд хүрдэг.

Эдгээр улсуудад байгалийн нүүрсийг боловсруулахад гардаг нэмэгдэл зардлыг эрүүл мэндийг хамгаалах болон байгаль хамгаалах салбараар санхүүжүүлдэг.

Төсөлд хүн амын төвлөрөлөөр улсын хэмжээнд нэгдүгээрт ордгийн хувьд эхний ээлжинд Улаанбаатар хотыг авч үзэж байна. Улаанбаатар хотыг нүүрсээр хангаж байгаа Багануур, Шарын гол, Налайх, Шивээ-Овоо зэрэг орд газруудын нүүрсний чанарын үзүүлэлтээс харахад дэгдэмхий бодисын хэмжээ 35-45% байгаа нь шатаахад утаа тортог их хэмжээгээр үүсгэхийг харуулж байна. Эдгээр нүүрсэн дотроос Улаанбаатар хотод харьцангуй ойр оршдог, зам тээврийн асуудал шийдэгдсэн, ихээхэн нөөцтэй, илүүтэй судлагдаж, туршилтанд орсонтой холбогдуулж Багануурын нүүрсийг шахмал түлшний түүхий эд болгон сонгон авч байна. Багануурын нүүрс гумусын гарлын Б-2 маркийн нүүрсэнд хамааралтай дундаж үнсжилт 12-17%, зарим өндөр эрдэсжсэн төрөл 40% хүртэл үнсжэлтэй. Дэгдэмхий бодисын хувьд 33.9-59.3%, дундажаар 42-44% байдаг.

Шахмал түлшний талаархи судалгаа, туршилтын дүн. Утааны найрлага дахь дэгдэмхий бодисын хэмжээ

Налайхын шахмал түлшний үйлдвэрийн бүтээгдэхүүнийг Байгаль орчны шинжилгээний төв лабораторид шилжүүлэхэд дараах дүн гарав.

№	Утааны найрлага	Химийн элемент	Ердийн нүүрсийг энгийн зууханд түлэхэд	Шахмал түлшийг зориулалтын зууханд түлэхэд	Өөрчлөлт
1	Хүхрийн исэл	S02 ррm	80	21	2.8 дахин
2	Азотын исэл	NOx ppm	50	36	72%
3	Хүчилтөрөгч	O%	20.1	20.3	-
4	Угаарын хий	CO,ppm	1464	904	62%

Шинжилгээний дүнгээс харахад шахмал түлшин дахь хүхрийн исэл 2.6 дахин, азотын исэл 72% угаарын хий 62%-иар тус тус буурсан байна.

Үнсний хаягдал: Хоёр төрлийн шахмал түлшийг Уул уурхайн хүрээлэнгийн лабораторид шинжлүүлэв.

№	Нэр	Үнслэг			Өсөлт	Огноо
		Аа	Ас	Ар
1	Налайхын нүүрс			15
2	Налайхын нүүрсээр хийсэн шахмал нүүрс /ердийн аргаар/	32.7	35.2	31.4	209.3%	1996.09.04
3	Багануурын нүүрс			18
4	Багануурын нүүрсээр хийсэн шахмал түлш /халуун аргаар/	27.3	28.0	26.9	149.4%	1999.03.09

Налайхын нүүрсийг шууд шахаж шахмал түлш хийхэд илчлэг нь ойролцоо, харин Багануурын нүүрсийг хагас коксжуулсаны дараа шахмал түлш хийхэд илчлэг нь 42.2% өсчээ.
Нүүрсэн дэх хүхрийн хэмжээ харьцангуй бага 0.7-0.8% юм. Илчлэг 3400-3500 ккал/кг. 1982 онд Улаанбаатарын ТЭЦ-3 дээр ЗХУ-ын ЭНИН-ий техник, арга зүйн тусламжаар туршилтын стенд суурилуулж Багануурын нүүрсийг 500-660°-т задалсан. Ингэхэд 12% давирхай, 19% хий, 65% кокс гарган туршсан билээ.

Багануурын нүүрсний техникийн шинжилгээний дүн

Туршилтын дундаж үзүүлэлт

№					Ердийн нүүрс	Пиролизийн нүүрс
1	чийглэг		W0,%		6.75	-
2	Үнслэг		AC, %		12.39	22.75
3	Дэгдэмхий хий		Vr,%		45.37	20.12
4	Ерөнхий хүхэр		SCoб, %		0.42	-
5	Илчлэг Ккал/кг				6834	7688
6			Qpб		3993	5781
7			Qph		3578	5577
Нүүрс болон хагас коксжсон элементийн шинжилгээ
8	сr	67.5		78.78
9	Нr	5.12		3.31
10	/Q+N+S/	27.39		17.66

Нүүрсийг хагас коксжуулахгүй өдрийн аргаар шахахад дэгдэмхий бодисын агууламж багатай Сайхан-Овооны нүүрсийг ашиглаж болно. Сайхан-Овоогийн нүүрс Ж ангилалд ордог. 21.7% үнслэгтэй, 10-46% дэгдэмхий бодистой, 0.6% хүхэртэй, 5000-6000 ккал/кг илчлэгтэй. Энэ төсөлдөө холбогдуулж Сайхан-Овоогийн нүүрсний уурхайн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх нүүрсийг 450-600° пиролизын аргаар газар дээр нь боловсруулах, хэрэгцээт газар нь кокс эскпортлох, хагас коксжсон нүүрсийг хот суурин газрын хэрэгцээнд нийлүүлэх, шатдаг хий үйлдвэрлэх уур усны энерги ашиглах эрчим хүч үйлдвэрлэх, бордоо, эм, эрүүл ахуйн бүтээгдэхүүний үйлдвэр байгуулах зэрэг бололцоо байгаа юм.

Монголд утаагүй шахмал түлш үйлдвэрлэх техник технологийн сонголт.

Утаагүй шахмал түлш ашиглаж буй хоёр арга байна.

1. Англи, Орос, Герман, Япон зэрэг орнуудад нүүрсийг нэрж халаах аргаар тусгай барьцалдуулалтын тусламжтайгаар тодорхой халуун орчинд шахах хэлбэрээр бэлтгэдэг.

2. Хятад, Солонгос, Франц зэрэг орнуудад орнуудад нүүрсийг хорт хий дэгдэмхий бодисыг халаах аргаар зайлуулж бэлтгэсэн нүүрсийг барьцалдуулагч материалтай хольж шахаж өргөн хэрэглээнд ашигладаг. Мөн нүүрснээс шатдаг хий дэгдэмхий бодисыг ялган авч цаашид боловсруулж өтгөн шингэн шатдаг хий болон шатахуун, барилга замын материалд хэрэглэх бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байна.

Манай орны хувьд Б1, Б2 ангилалын хүрэн нүүрсийг задгай болон битүү орчинд хагас коксжуулан хорт хий дэгдэмхий бодисыг ялган авч шахмал түлш хийх үндсэн материалыг боловсруулах нэн шаардлагатай байгаа юм. Үүнийг хэрэгжүүлэх хялбар арга нь Багануурын нүүрсийг газар дээр нь 2-р цахилгаан станцад хагас коксжуулах Налайхын нүүрсийг газар дээр нь задгай баюуны аргаар хорт хий дэгдэмхий бодисыг багасгаж шахмал түлшний түүхий эдийг бэлтгэх хэрэгтэй юм. Мөн төв суурин газар дунд зэргийн хүчин чадалаар нүүрсийг хийжүүлж цахилгаан үйлдвэрлэх, жижиг төв сууринд 50-100 км байрласан ил уурхай дээр нүүрсийг хагас коксжуулах, хий, давирхай ялган авах цахилгаан үйлдвэр техник технологи нэвтрүүлэх хэрэгтэй. Ингэснээр олон арван жил нүүрсийг түүхийгээр ашиглаж байсан хоцрогдлыг арилгаж нүүрсний түүхий эдээс гаргаж авах бололцоотой юм. Ийм үйлдвэр, салбарын нэгэнд манай ирээдүй ажилчин хүч болох залуучууд хүчээ үнэлүүлэн мөнгөний төлөө зүтгэж байна. Тэдэнд төрийн халамж, оюун ухааны чиглэл хэрэгтэй байна.

Төслийн үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний шинж чанар, үзүүлэлтүүд.

Манай оронд ашилаж байгаа нүүрсний ордын ашиглалтын системын хоцрогдлыг арилгаж нүүрсний хаягдал, нунтагралтыг багасгаж зөвхөн хөрсийг зайлуулж, нүүрсийг шороо нунтагтай нь хольж хэрэглэгчид өгдөг сэтгэхүйд өөрчлөлт оруулах цаг болсон. Техник хүн хүчний хөдөлмөр шингэсэн өртөг үүссэн бүтээгдэхүүн бүхнийг боломжтой шаардлагатай бүхэнд зориулах, түүнийг боловсруулах технологи техник, мэргэжилтэн, үйлдвэр байх ёстой. Бидний боловсруулж байгаа төслөөр нүүрсийг зөвхөн түлшний зориулалтаар ашиглахад шахмал түлш хагас коксжсон нүүрс, кокс, шатдаг хий, өтгөрүүсэн шингэн хий, шингэн хий, болон бусад химийн нэгдэлүүд, мөн эрчим хүч дулааны уурын эрчим хүч, цаашилбал бордоо, керосин, нүүрсний тос, эм гэх мэт маш олон зүйлийг дурдаж болно.

Үүнээс үйлдвэрлэж хэрэглэж байгаа урьд хөршийн шахмал түлшний талаар 5000 ккал.кг дэгдэмхий бодисын хэмжээ 10-20% түлшний дулаан барих чадвар нь нэг удаагийн галлагаанд 0.7-4 кг хэрэглэж шаталтын хугацаа 2-8 цаг үргэлжилж байна.

Хийсэн шахмал түлшний хэмжээ нь дугуй зөгийн үүр хэлбэртэй нь Ф102-120 мм өндөр нь 75-95 мм жин 0.7-1.0 кг дөрвөлжин нь урт өргөн 100-1000 мм өндөр 70-80 мм жин 0.7-1.0 кг. Зууван хэлбэртэй нь урт өргөн 40-30 мм өндөр 20-25 мм жин 150-250 гр байна. Манайд үйлдвэрлэж байгаа түлшнээс онцлог нь шахмал түлшний түүхий эд нүүрсийг хотоос алслагдсан уурхайд хоногт 200-300 тн нүүрсийг 3x3x30 м орчим баюуны гал, усаар хорт хий дэгдэмхий бодисыг багасгаж хөргөөд жижиглээд хотын захыг тойруулж байгуулсан шахмал түлшний цехийн хэрэгцээг ханган нийлүүлж байна.

Шахмал түлшний түүхий эдийн найрлага

Утаагүй шахмал түлш
№	Нэр	Ердийн аргаар	Халуун боловсруулалт
1	Нүүрс	85	90
2	Шавар	10	-
3	Давирхай	-	10
4	Ус	5	-

Үйлдвэрийн байршил.

Кокс, хагас кокс гаргах үйддвэрийг Налайх, Багануур болон аймгийн, сумын хэрэгцээг хангаж байгаа газруудад байрлуулах хэрэгтэй.

Зам харилцаа.

Нүүрсийг чулуу шорооноос ялгаж сайтар цэвэрэлэнэ. Аль болох гол түймэрт өртөх бололцоогүй газрын хөрсөн дээр нүүрсгүй байрлалыг сонгож, дотоод тээвэр ашиглана. Сонгосон газраа нүүрснээс гарсан давирхай хийг агуулах, боловсруулах бололцооны хэтийн төлөвийг бодолцох хэрэгтэй. Гарсан түүхий эд (кокс хагас коксжсон нүүрс, шахмал түлш, хий шатдаг хий гэх,мэт). Гадаад тээвэр, агуулах, тээвэрлэх зай талбайг төслөөр шийдвэрлэх шаардлагатай. Дотоод тээврийг өргөн ашиглана. Нүүрс коксжуулахад нэн шаардлагатай, усан хангамжийн асуудлыг ус тогтоох, хиймэл цөөрөм байгуулах гүн худаг гаргах зэргээр дотооддоо шийдвэрлэнэ. Эрчим хүчийг дэд станц байгуулах, хийгээр эрчим хүч гаргах гэх мэт аргаар өөрсдөө шийдвэрлэнэ. Нүүрсийг пиролизын буюу баюугийн аргаар боловсруулахад халуун ус уурны асуудал хамтдаа шийдвэрлэнэ. Нүүрсийг утаагүйжүүлсэн учир түүнийг хагас чийглээд л үйлдвэрлэх явуулдаг учраас байгаль орчинд нөлөөлөх нөлөөлөл байхгүй. Хүн амыг эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөлөл эрс багасна.

Доктор, проф Д.Батжаргал (ШУТИС-УУХ) 
МУ-ын зөвлөх инженер Г.Бямбаа (ШУТИС-УУХ) 
МУ-ын шилдэг зохион бүтээгч инженер Н.Зоригт 
магистр Л.Батцэцэг (ШУТИС-УУХ)